From linear to circular economy

Eskema hau Ellen MacArthur Foundation-ak argitaraturako diagraman inspiratuta dago. Fundazio hau ekonomia zirkularrera trantsizioa bizkortzeko asmoz sortu zen eta web-orrian gai honen inguruko hainbat informazio aurki ditzakegu.

Berrerabilpen ekimenak kasu gehienetan ekonomia zirkularraren logikaren baitan ematen diren arren, zer esan nahi du honek zehazki eta zeintzuk dira ekonomia lineal klasikoaren eta zirkularraren arteko ezberdintasunak? Galdera egitean aurki dezakegu agian erantzuna. Gaur egungo modelo ekonomiko linealak lehengaien erauzketa, fabrikazioa eta erabili ondoren bota egingo diren produktu berrien salmenta pribilegiatzen ditu. Lehengaien gutxitze eta krisi ekologiko sakonaren kontextuan, ekonomia zirkularra baliabide naturalen kudeaketa jasangarria egiten saiatzen da, produktuen bizi-iraupena luzatuz, hondakinak gutxituz eta kontsumitutako baliabideak berriz produkzio zikloan sartuz. Garrantzitsua da azpimarratzea, ikuspegi hau, askotan klima eta justizia sozialaren ikuspegiarekin bat badator ere, ez duela hazkundearen printzipioa zalantzan jartzen, baizik eta hazkunde ekonomikoa baliabide naturalen kontsumotik banatzen saiatzen dela.

Ekonomia zirkularra, europar mailako bi akzio-planen helburu izan da. Batetik, 2015an ateratakoa eta bestetik Europako Itun Berdearen jarraian 2020an egindakoa. Ondoren printzipio hau, estatu mailara igorri da.

Espainiako gobernuak onartu berri du, España Circular 2030 delakoa, Europako helburuekin bat eginez, esparru honetara zuzendutako xedeak aurkezten dituena. Bertan aurki daiteke, 8. eta 9. orrialdean, eredu berri baterantz bidezko trantsizio eta solidarioa helburu, ekonomia zirkularraren definizio izan litekeena:

«(…) se acuña el término de economía circular, concebida a partir de un ciclo de desarrollo y transformación, que avanza optimizando el uso de los recursos, fomentando la eficiencia de los sistemas productivos, promoviendo que productos, materiales y recursos permanezcan activos el mayor tiempo posible, y, paralelamente, disminuyendo la cuantía de los residuos generados.»

Gai honen harira, hemen Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren web-orria.

Eusko Jaurlaritzak bestetik, Euskadiko Ekonomia Zirkularrerako Estrategia 2030 aurkeztu du. 8. eta 9. orrialdean ere ekonomia zirkularraren definizioa eta honen printzipioak aurki ditzakegu:

«Eredu zirkular berrian, produktuen eta materialen bizizikloak bere horretan jarraitzen du ahalik eta denboratarte luzeenean, hondakinak minimora murrizten dira, eta baliabideak ekoizpen-zikloan sartzen dira hainbat aldiz, horregatik, balioa sortzen da ondasunak bizitza baliagarriaren amaierara iristen direnean. «Ateratzea, ekoiztea, erabiltzea eta botatzea» eredutik «murriztea, berrerabiltzea eta birziklatzea» eredura aldatzea dakar. Ekonomia zirkularrean, «prebentzioa» eta «berrerabilera» funtsezko kontzeptuak dira.»

Azkenik, ekonomia zirkularraren kontzeptua Ingurumenaren Kode frantsesean agertu zen 2015ean (Article L110-1-1), zeina hainbat legeren xedea izan den eta 2018an honen inguruko ibilbide-orria argitaratu zen neurri zehatzak aurkeztuz.

Waste management hierarchy

Waste management hierarchy – based on this image

Hondakinei buruzko, 2008ko azaroaren 19ko 2008/98/CE Zuzentarauaren 4.artikuluak, hondakinen tratamenduan jarraitu beharreko hierarkia nabarmentzen du eta honela antolatzen da: a) prebentzioa; b) berrerabilerako prestaketa; c) birziklatzea; d) beste balorazio motak, adibidez, balorazio energetikoa; eta e) ezabaketa.

Oinarri hau Europar Batasuneko herrialdeen legedian integratua izan da. Espainiar Estatuko zuzenbideak hierarkia hau jasotzen du eta eskumena duten administrazioen esku utzi du –  Artículo 8 sobre la jerarquía de residuos de la Ley 22/2011, de 28 de julio. Euskal Autonomi Erkidegoak, 2020ko hondakinak prebenitzeko eta kudeatzeko planaren laburpen betearazlearen bidez integratu du. Birziklatzearen inguruan egindako ahaleginak, aurre-prebentzioarekin eta berrerabilpenari dagokion garrantzia emanez lortuko da hondakinen murriztea.

EEH – RCD – DCD

EEH, eraikuntza eta eraispeneko hondakinak Europan sortutako hondakinen guztizkoaren herena dira gutxi gorabehera. Hemen behean, Europa, Belgika, Frantzia, Espainia eta Euskadiko datuak ikus daitezke.

Hondakin kantitatea gutxitzeko, Europa Batasunak 2020rako, EEH hondakinen %70aren balorizazioa bultzatzen duen 2008/98/EC Zuzentaraua aurkeztu zuen. Herrialde gehienak bide onetik lanean dabiltzan arren, EEH hondakinak balioztatzetik ateratako produktu garrantzitsuena, zoruetako egiturazko geruzetan erabiltzen den arido birziklatua da.

EEH-k gazteleraz RCD (Residuos de Construcción y Demoición) esaten zaie eta DCD (Déchets de Construction et Démolition) frantsesez.

Construction waste generation 2016

EUROPE – 923 670 000 t (36%) – 1,81 t/hab. – 89%

BELGIQUE – 19 573 150 t (31%) – 1,73 t/hab. – 95%

FRANCE – 224 355 946 t (69%) – 3,37 t/hab. – 71%

ESPAÑA – 35 827 923 t (28%) – 0,77 t/hab. – 79%

EUSKADI  – 1 261 661 t (21%) – 0,58 t/hab. – 65%

GEO – Construction waste (t) (% of total waste) – t/hab. – Recovery rate (%)

Euskadiko datuak hemen